شکوفه های چهارم/یک

قید :

كلمه ای است كه مفهوم فعل یا صفت یا كلمه ی دیگر را به چیزی از قبیل : زمان ، مكان ، حالت و چگونگی  مقید سازد و از اركان اصلی جمله باشد ، مانند : هوشنگ پیوسته كار می كند ، هرگز بیكار نمی نشیند ، هر پرسش را عاقلانه جواب می دهد .   كلمات پیوسته ، هرگز و عاقلانه از قیود هستند .

ممكن ایت یك جمله دارای چند قسم از قیود باشد :  بهرام ، امروز اینجا خوب كار كرد .
" امروز " قید زمان و " اینجا " قید مكان و " خوب " قید  حالت است

1. قید زمان : شب باران آمد . بعضی وقت ها مدرسه مراسمی اجرا می کند . امروز زود بیدار شدم . امسال سال خوبی خواهیم داشت . فردا جلسه داریم . همیشه طبیعت را دوست می دارم .برخی از قید های زمان عبارتند: پیوسته ، همیشه ، گاه ، گاهی ، ناگاه ، ناگهان ، همواره ، دیر ، زود ، بامداد ، دوش ، پار ، پیرار ، شب ، روز ، دَردَم
2. قید مکان : حسن اینجا نشسته است وحسین آنجا . ما هر شب به مسجد می رویم . او در مدرسه درس می خواند . قید هایی را شامل می شود که به مکانی مربوط است ویا مکان وقوع فعل را نشان می دهد . هرکجا تو با منی من خوشدلم .برخی از قید های زمان عبارتند: بالا ، پایین ، فرود ، چپ ، راست ، پیش ، پس ، آنجا ، اینجا ، درون ، برون ، هرجا ، همه جا ، ایدر
3. قید مقدار : دیشب باران کم کم می بارید واکنون  زیاد می بارد . بسیار سخن باید تا پخته شود خامی . مشتی از خرواری .برخی از قید های مقدارعبارتند: بیش ، كم ، بسیار ، اندك ، پاك ، سراسر ، یكسر ، بسی ، بسا ، چند ، چندان ،  فراوان
4. قید کیفیت : احمد خوب کار می کند . علی بآرامی حرکت کرد . برخی از قید های کیفیت عبارتند:دست به دست،کشان کشان،نرم تر،آهسته،به دقت
5. قید حالت : مرد مجروح افتان وخیزان خود را به پشت خاکریز رساند . کودک را گریان دیدم . برخی از قید های حالت عبارتند:شادمان،خندان،پابرهنه،اشک ریزان، سراسیمه، نالان،خسته
6. قید تأسف : افسوس که دوستان خیلی زود ما را ترک گویند .  متأسفانه نتوانستم امروز طلوع زیبای خورشید را ببینم .
7. قید تعجب : عجبا ، بدین سرعت وشدت درس را از برکردی ! – شگفتا از این حاضر جوابی ! 
8. قید تصدیق وتأکید : حتماً به دیدار شما خواهم آمد . یقیناً شما را خواهم دید . برخی از قید های تاکید وتصدیق عبارتند: البته ، لابد، لاجرم، ناچار، بی گفتگو، بی گمان ، بدرستی ، راستی را ، بی چند و چون
9.  قید پرسش : چگونه از عهده ی این کار برآمدید ؟ - پای ازگلیم خویش چرا بیشترکشیم؟
10. قید شک وتردید : شاید فردا به ملاقات دوستم رفتم . – پنداری او را قبلاً درجایی دیده ام . به گمانم او را می شناسم .
11. قید تدریج : اندک اندک خیلی شود و قطره قطره سیلی شود .
12. قید سوگند : به جان زنده دلان سعدیا که ملک وجود – نیرزد آنکه دلی را زخود بیازاری // به خدا که بت پرستی بِه از این نماز باشد

قید های دیگری نیز وجود دارند که عبارتند از:

قید تشبیه (مانا ، همانا ، چنان ، چنین، بکردار، بسان )

قید آرزو(کاش ، ای کاش ، کاشکی)

قید شرط (اگر ، اگرچه ، وگر ، ور ، چنانچه)

قید نفی (نه ، هرگز، هیچ ، به هیچ وجه ، اصلاً ،ابدا ، مطلقا ، ابداً)

قید ترتیب (اول ، دوم ، نخست ، درآغار، پیاپی ، گروه گروه ، دسته دسته، دوتا دوتا ، دمادم  ، درانجام ،  یكان یكان ، پی ، آنگاه )

قید استثنا (جز ، مگر ، جزکه ، مگر که)

 قید نگرش خوش بختانه،حیف،افسوس،ای دریغ،با اندوه،با خوش حالی،با کمال میل،متاسفانه،

قید یک نقش وابسته است . قید گاهی به فعل وابسته است وگاهی به اجزای دیگر جمله وگاهی به کُل جمله .

چنانکه ملاحظه می شود "قید" مفهومی به جمله یا به فعل یا به ... می افزاید . مثلاً چگونگی وقوع فعل یا شدّت وضعف صفت یا ... را بیان می کند .